Otel ve restoran işletmeleri için iş sağlığı ve güvenliğine dair iyi uygulama örnekleri AB raporunda sunuluyor!
HORECA sektörü (Oteller, restoranlar ve hazır yemek şirketleri) Türkiye’de, milli gelire ve ülke tanıtımına olan katkıları ile hizmet ve turizm sektörünün önemli bir parçası olarak kabul edilmektedir. Ülkemizde bu tür işletmelerin sayısı, çalışan sayıları ve sağladığı istihdam olanakları her geçen gün artmaktadır. 40 milyon turisti ağırlama potansiyeline sahip ülkemizde, çok sayıda otel işletmesi, restoran ve hazır yemek şirketi ve çalışanı bulunmaktadır. Bu şirketlerde yapılan işlerin, yüksek vasıf ve eğitim düzeyi gerektirmemesi birçok kişi için iş hayatının kapılarının daha kolay şekilde açılmasını da sağlamaktadır. Tatil dönemleri, yaz ayları gibi mevsimsel olarak iş yükünün arttığı dönemlerde ya da hafta sonu, gece gibi işgücünün genelinin çalışmadığı alışılmadık saatlerde çalışılması, birbirinden oldukça farklı işlerin yapılmasının getirdiği iş çeşitliliği, sektörün çalışma yapısının temel özellikleridir. Ülkemizde iş kazası ve meslek hastalıkları sayıları, hizmet sektöründe sanayi sektörüne kıyasla daha düşük olmakla birlikte, psikososyal ve ergonomik risklerin yüksekliği, çalışma şartları, işgücünün yapısı ve artan istihdam, ülkemizde hızla büyüyen bu sektörü iş sağlığı ve güvenliği çalışmalarının dikkat çeken yeni bir merkezi haline getirmektedir.
Sektör, AB üyesi ülkelerde hızla büyüyen önemli bir istihdam kaynağı olmakla beraber, vasıfsız genç ve göçmen işçilerin yüksek oranda istihdam edildiği bir sektördür. Sektör genellikle uzun çalışma saatleri ve fiziksel güç gerektiren ağır çalışma koşullarına sahiptir. Ayrıca HORECA sektöründe, mevsimsel ve vardiya usulü çalışma dolayısıyla diğer sektörlerin geneline göre farklı bir çalışma modeli hakimdir.
Çalışma saatleri, iş talepleri ve iş üzerinde kontrol yetersizliği ile bağlantılı olarak 1995-2000 yılları arasında Avrupa genelinde HORECA sektöründeki çalışma şartlarında bir kötüye gidiş kaydedilmiştir. Sektör çalışanları, birçoğu aslında önlenebilir risklerle karşı karşıya kalmakta ve bu nedenle çalışanların sağlıkları bozulmakta, güvenlikleri sağlanamamaktadır.
HORECA sektörü çalışanları, iş-hayat dengesinin yetersizliği, standart olmayan ve belirsiz çalışma saatleri, iş üzerinde kontrol yetersizliği, ağır iş yükleri ve stresi arttıran zaman baskısı sebebiyle çok sayıda psiko-soysal risklerle karşı karşıyadır.
Diğer sektörlerle karşılaştırıldığında HORECA sektöründe çalışanların, müşterilerden, çalışma arkadaşlarından ve işverenlerden kaynaklanan şiddet, taciz ve ayrımcılığa daha fazla maruz kaldıkları bildirilmektedir. Bu sektörde çalışanlar diğer sektör çalışanlarına kıyasla gözdağı verme(diğer sektörlerde %12’ye karşılık, HORECA sektöründe %8.5), fiziksel şiddet (% 6,5’a karşılık % 3,5) ve cinsel ima (% 8’e karşılık % 2) ile daha sık karşı karşıya kalmaktadırlar. Ayrıca, HORECA sektöründe çalışan işçiler (% 10,5’e karşılık % 6,5), diğer çalışanlara göre daha fazla ayrımcılık görmektedir. Özellikle barlarda, diskolarda ve gece kulüplerinde çalışanlar daha fazla risk altındadır.*
Sektör çalışanları, psikososyal risklerin yanında birçok fiziksel risk faktörüyle de karşılaşmaktadır. Bunların başlıcaları, uzun süre ayakta kalmak ve ağır yük taşımak, yüksek düzeyde gürültü ve dumana maruz kalmak, çok yüksek ve çok düşük sıcaklıklarda çalışmak, temizlik malzemeleri gibi tehlikeleri maddelerle çalışmaktır. Bu şartlarda çalışmak, kas ve iskelet sistemi hastalıklarına, deri hastalıklarına ve solunum sistemi problemlerine yol açmaktadır.
Yiyecek hijyeni ve sigara içme yasağını içeren, bu sektöre ilişkin az sayıdaki sağlık ve güvenlik politikası, bazı durumlarda daha ileri sağlık ve güvenlik önlemlerinin belirlenmesini sağlamıştır.
Bu risklerin ve yol açtığı kayıpların önlenmesi, çalışanların sağlık ve güvenliklerinin geliştirilmesi için öncelikle şirket politikası içinde iş sağlığı ve güvenliği konusuna yer verilmelidir. Risk değerlendirmesi yapılarak şirkete özgü riskler tanımlanmalı, alınabilecek önlemler belirlenerek uygulanmalı ve değişiklikler izlenmelidir. Risk değerlendirmesi ve alınan önlemler belirli aralıklarla tekrarlanıp, gözden geçirilmelidir.
HORECA kurumlarının % 90 ’ı çok küçük olduğu için (en fazla 10 işçi), işverenler zaman ve kaynak yetersizliğinden dolayı ilgili mevzuatı firma bazında gerektiği gibi uygulayamamaktadır. EU-OSHA raporu, otel ve restoranlara ek olarak, okul kantinleri, kulüpler ve barlarda da uygulanabilecek, çok sayıda başarılı risk önleme örneklerini içermektedir. Etkin ve önleyici bir yönetim sistemi, sorunları ortaya çıkmadan önce tespit edip önlemek amacıyla iyi bir risk değerlendirmesi yapılmasını, işçilerin katılımını ve alınan önlemlerin başarılı olarak uygulanması konusunda verilecek eğitimleri kapsamaktadır. Rapor, http://osha.europa.eu/en/publications/reports/TE7007132ENC_horeca/view adresinde yayımlanmıştır.
Rapora ek olarak, EU-OSHA bu alanda, EU-OSHA web sitesinin ilgili bölümünde bulunabilecek, sağlık ve güvenlik için yedi iyi uygulama bülteni,“farklı kültürleri içeren HORECA sektöründe güvenle çalışma” forum alanı gibi çok çeşitli materyaller oluşturmuştur. Bu forum alanı özellikle bu sektörde çalışan çok sayıda göçmen işçinin karşılaştığı sorunları dile getirmekte ve pratik çözümler sunmaktadır. Otel ve restoranlarda iş sağlığı ve güvenliği risklerinin değerlendirilmesinde, tehlikeleri tanımlamak için ilk adım olarak faydalanılabilecek kontrol listeleri de bulunmaktadır. OSHA yayınlarından bazılarının Türkçe çevirilerine http://tr.osha.europa.eu adresinden de ulaşılabilir.
###
*Avrupa Yaşam ve Çalışma Şartlarını Geliştirme Vakfı (2000, 2002)
Detaylı Bilgi
• Rapor: “Otellerde, restoranlarda ve catering alanında çalışanların korunması”
http://osha.europa.eu/en/publications/reports/TE7007132ENC_horeca/view
• Bülten: Otellerde, restoranlarda ve catering alanında çalışanların korunması
http://osha.europa.eu/en/publications/factsheets/79/view
• EU-OSHA internet sitesinin HORECA bölümü
http://osha.europa.eu/en/sector/horeca
• İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü ve OSHA Türkiye internet siteleri
www.isggm.gov.tr; http://tr.osha.europa.eu ;
